Historiek

In de nederzettingen in de prehistorische tijd vond men reeds vlierpitten, wat erop wijst dat vlierbessen toen al gegeten werden.
Voor de Germanen was de vlier een heilige struik, gewijd aan Thor. De vlier bood bescherming tegen boze geesten, je mocht dus nooit zomaar een vlier omhakken, je moest respect betonen en je hoed bijvoorbeeld afnemen.
De vlier kon je omarmen als je je onzeker voelde, na een tijdje keerde je zelfvertrouwen terug. Vlier nam ook de jicht over als je er een passend rijmpje bij zei.
Aan elke woning werd een vlierstruik geplant en vrouw Holle die erin woonde zorgde dan voor het gezin. Vrouw Holle is eigenlijk de Germaanse godin Hel, de koningin van de onderwereld, die ook de taak had de geesten van de overledenen te begeleiden naar het schaduwland.
De associatie van de vlier en haar hoedster met de doden bestond ook bij de Kelten. Door doodgravers werd lang een takje vlierbloesem op hun hoed gestoken als ze een overledene gingen ophalen. De associatie met de dood bestond overigens al veel langer, zowel in de oude als in de nieuwe steentijd werden pijlpunten gemaakt in de vorm van een vlierblad. Lange tijd werden ook vliertakjes meegegeven met de overledene om hem te beschermen tegen de boze geesten en christenen kregen een kruisje uit vlierhout mee.
Na de kerstening kreeg vlier trouwens een slechte reputatie. Judas zou zich aan een vlier hebben opgehangen nadat hij eerst zijn oor had afgesneden. Dat oor groeit nu nog op de vlierstam, een zwam die Judasoor heet. Ook het kruis waaraan Christus werd gekruisigd zou van vlier zijn gemaakt.
Hippocrates schreef al over het gebruik van vlierbessen tegen oedemen. Plinius vertelde dat de bessen, de bladeren en de wortel van de vlier gekookt in oude wijn, water uit de onderbuik afdrijven.
De Romeinen gebruikten het vlierbessensap als haarverf.
Dodoens beschrijft de vlier als waterafdrijvend, zweetdrijvend en laxerend. Zijn tijdgenoot Matthiolus (16de eeuw) geeft een recept waarvan hij garandeert dat het absoluut werkzaam is om niersteenlijders van hun stenen te verlossen

Botanisch

Familie:Caprifoliaceae

Genus: Sambacus

Species: Sambacus Nigra

Botanische beschrijving

De gewone vlier is een grote, bladverliezende struik waarvan de jonge twijgen nauwelijks verhout zijn. Ze worden houterig en krijgen een grijsbruine kleur naarmate de struik ouder wordt. Ze zijn wat wrattig van aspect en vertonen dan grove lengteribbels. De takken bevatten een zacht, sponsachtig, wit merg. De vijf- tot zevendelig geveerde bladeren, die na kneuzing een wat onaangename geur verspreiden, hebben meestal een donkergroene kleur. Vroeg in de zomer bloeit de vlier en tooit zich dan met honderden, vlakke schermen, met roomwitte bloemetjes, die zich in de loop van de zomer tot zwarte besvruchten ontwikkelen.
De peterselievlier die heeft diep ingesneden bladeren.

Biotoop

De vlier voelt zich goed in de meeste tuingronden, met een voorkeur voor een vochtige, (stikstof)rijke en neutrale tot alkalische bodem.

Naamsverklaring

Sambacus is afgeleid van het Griekse ‘sambuke’ dat fluit betekent. Men maakte inderdaad fluitjes uit de jonge twijgen. Bij ons kent men nog het woord ‘flierefluiter’ (vlierefluiter).

Frans: Sureau noir

Engels: Black elder, European elder

Duits: Schwarzer Holunder

Genezende werking

Inwendig

De bloesem werkt transpiratiebevorderend en slijmoplossend. Verder is de bloesem ook sterk antiviraal en infectiewerend, vandaar heel waardevol in de behandeling van grieperige toestanden, verkoudheden en koorts. Ook bij allerhande aandoeningen van de bovenste luchtwegen, vooral deze gepaard gaande met veel slijm en vochtafscheiding.

De bessen werken transpiratiebevorderend, vochtafdrijvend en laxerend. Vlierbessensiroop is goed tegen griep en verkoudheid. Ze is infectiewerend, antiviraal en stimuleert het immuunsysteem.

Uitwendig

De bladeren worden gebruikt als verzachtend en wondhelend middel. Er wordt een vlierbladolie van gemaakt die helpt bij kneuzingen, verstuikingen en winterhanden.
De bloemen kunnen gebruikt worden voor omslagen, oogwassingen, bij neusontstekingen en fijt.

Toxiciteit en nevenwerkingen

De rauwe bessen zijn giftig.

Andere toepassingen

Verfstok

Vlierschors geeft met ijzersulfaat als loog, een grijsbruine tot zwarte kleur aan wol en katoen. Met de aluin als loog een gele tot bruine kleur.

Recepten

Middel tegen brandwonden en ontstoken huid

250 g bloemen op 1 liter olie doen, laat 6 weken in de zon staan.

Vlierbessensiroop

Pluk de zwarte bessen, laat opkoken en doe in een neteldoek. Pers het sap goed uit. Voeg bij 1 liter sap een halve kilo kandijsuiker. Neem de siroop van het vuur nemen als het begint te koken. Vul de potjes tot aan de rand en voor je de potjes sluit, doe er een takje tijm in, dit doodt de bacteriën.