Botanie

Het  nagelkruid treffen we quasi overal aan in Europa. Je vindt de plant in bossen maar ook langs de kant van de weg , weliswaar liefst op een beschaduwde plaats.  Het is een rechtopstaande, ongeveer 50 cm hoge plant, met een drietallig blad waaraan je onmiddellijk de familie herkent.
Aan ’t eind van de stengel komt een klein geel bloemetje, met vijf losse kroonblaadjes. De plant bloeit de hele zomer door, soms tot een stuk in oktober.  Na de bloei verschijnen vruchtjes die lijken op ruige bolletjes. De rhizoom is tamelijk hard en ruw en heeft een typische geur.

Naamgeving

Geum zou komen van het Griekse “geuein “ dat proeven betekent, en zou slaan op de speciale smaak en geur van de wortelstok. Deze ruikt naar kruidnagel, wat meteen ook een verklaring is voor de Nederlandse naam.
In het Engels wordt de plant behalve ‘ Avens ‘ ook  ‘ Herb Bennet’  genoemd en dit zou komen van het Latijnse Herba benedicta. Men geloofde immers dat de plant alle kwade geesten en giftige dieren kon afweren. Men droeg een stukje van de wortelstok bij zich als amulet. In de Ortus sanitatis, die gedrukt werd door Jacob Meydenbach in 1491 staat : als de wortelstok in je huis aanwezig is, kan Satan niets doen en zal hij dus zo vlug mogelijk uit het huis weggaan.  Handig, niet ?
Men denkt ook dat Herba benedicta zou komen van  plant van de Heilige Benedictus, en dat men daarmee een tegengif zou bedoelt hebben . Immers, een monnik probeerde ooit de heilige te vergiftigen, door hem een beker met daarin een gif  te presenteren. Maar toen de heilige de beker zegende, vloog het gif , onder de vorm van een soort duiveltje, uit de beker weg.
Ook de Franse naam verwijst naar dit verhaal, want daar wordt de plant Herbe de Saint Benoit genoemd.
In de middeleeuwen zag men in de plant ook een verwijzing naar  het goddelijke : de vijf kroonblaadjes wezen op de vijf wonden van Christus en het drietallig blad stond voor de heilige Drievuldigheid.

Gebruikte deel

De wortelstok of rhizoom, hoewel ook gebruik van het blad vermeld wordt.

Inhoudsstoffen

Bitterstoffen
Etherische olie en hars
Vitamine C

Geschiedenis

Vroeger gebruikte men de wortelstok van de plant onder andere in een bier, om dit een specifieke smaak te geven.
De Engelse kruidenarts Gerard  kookte de wortel in wijn en gebruikte hem dan als spijsverteringsbevorderend middel.
Ook Culpepper spreekt erover in lovende termen :  hij noemt het een absoluut gezondheidsbevorderende plant  die, als ze iedere dag gebruikt wordt, zou helpen in het voorkomen van de pest.
In volksgeneeskunde werd de plant gebruikt als zweetdrijvend middel, als bitterstof houdende plant en als aansterkende plant.
Ook omwille van de adstringerende werking werd de plant lang gebruikt bij diarree en witte vloed.
Daar de plant koortswerend en zweetdrijvend werkt, werd ze dikwijls als ersatz voor Kina gebruikt.
In de boeken van Franse herboristen wordt vooral het gebruik bij koorts en maagpijn genoemd.
Men gebruikt ze onder de vorm van een decoct van de wortelstok à rato van twee tassen per dag.

De literatuur vermeldt geen toxiciteit of nevenwerking bij de aangewezen dosering.